Iedere professional neemt dagelijks tientallen beslissingen. Sommige zijn relatief eenvoudig, andere hebben grote gevolgen voor projecten, organisaties of klanten. We gaan er vaak vanuit dat ervaring, expertise en intelligentie vanzelf leiden tot goede besluiten. Toch blijkt dat juist ervaren professionals regelmatig dezelfde denkfouten maken.

Niet omdat zij onvoldoende kennis hebben, maar omdat ons brein informatie niet volledig objectief verwerkt. We vullen ontbrekende informatie automatisch aan, trekken conclusies op grond van eerdere ervaringen en zoeken (on)bewust naar informatie die onze bestaande overtuigingen bevestigt. Juist dergelijke denkprocessen kunnen ertoe leiden dat besluiten minder goed onderbouwd zijn dan we zelf denken.

Daarom wordt kritisch denken beschouwd als een van de belangrijkste professionele vaardigheden (21st century skill). Niet als een vorm van kritiek leveren, maar als het vermogen om bewust stil te staan bij de kwaliteit van het eigen denken.

Drie eenvoudige vragen die je vooruit helpen

Het R.E.D.-model kan je helpen om het kritisch denken te stimuleren. Het model draait om drie ogenschijnlijk eenvoudige vragen, namelijk:

Zoekt u verdieping op dit onderwerp? Bekijk ons opleidingsaanbod!

Utrecht Business School is de business school voor management executives en business leaders in Nederland. Wij leiden onze deelnemers op tot zwaardere professionals en bereiden ze, middels post-initieel onderwijs en certificering, voor op een volgende carrièrestap. Lees meer →

1. Welke aannames maak ik?

Veel besluiten zijn gebaseerd op veronderstellingen die nooit expliciet worden gemaakt. We nemen bijvoorbeeld aan dat informatie volledig is, dat een bron betrouwbaar is of dat een eerdere oplossing opnieuw zal werken. Het R.E.D.-model begint daarom met het bewust herkennen van deze aannames. Door eerst vast te stellen welke uitgangspunten aan een redenering ten grondslag liggen, ontstaat een realistischer beeld van het vraagstuk en wordt voorkomen dat conclusies worden gebaseerd op onbewezen veronderstellingen.

Voorbeeld: een project dat achterloopt, hoeft niet automatisch het gevolg te zijn van onvoldoende inzet van medewerkers. De oorzaak kan ook liggen in onrealistische planningen, onderlinge afhankelijkheden of een gebrek aan beschikbare middelen.

2. Hoe sterk zijn de argumenten?

Niet ieder overtuigend argument is ook een goed argument. Een sterke argumentatie is gebaseerd op betrouwbare informatie, relevante feiten en een logische redenering. Binnen deze stap van het R.E.D.-model wordt kritisch gekeken naar de kwaliteit van het bewijs, de geloofwaardigheid van bronnen en de vraag of de argumenten de conclusie daadwerkelijk ondersteunen. Daarbij is het belangrijk om ook aandacht te besteden aan informatie die de eigen overtuiging juist tegenspreekt.

Voorbeeld: wanneer wordt gesteld dat een nieuwe werkwijze succesvol is omdat enkele medewerkers enthousiast reageren, is dat nog geen bewijs dat de aanpak organisatiebreed effectief is. Daarvoor is aanvullend en objectief bewijs noodzakelijk.

3. Volgt mijn conclusie daadwerkelijk uit het beschikbare bewijs?

Een goed onderbouwde conclusie is meer dan een logische eindstap; zij moet daadwerkelijk worden gedragen door het beschikbare bewijs. Het R.E.D.-model vraagt daarom om bewust na te gaan of alternatieve verklaringen voldoende zijn overwogen en of de beschikbare informatie een andere conclusie eveneens zou kunnen rechtvaardigen. Goede besluitvorming betekent niet dat altijd de juiste beslissing wordt genomen, maar wel dat een oordeel zorgvuldig, transparant en navolgbaar tot stand is gekomen en kan worden herzien wanneer nieuwe inzichten beschikbaar komen.

Voorbeeld: wanneer de omzet daalt, ligt de conclusie dat de verkoopafdeling onvoldoende presteert voor de hand. Het beschikbare bewijs kan echter ook wijzen op veranderende marktomstandigheden, nieuwe concurrentie of gewijzigde klantbehoeften. Pas wanneer deze alternatieve verklaringen zijn onderzocht, kan een goed onderbouwde conclusie worden getrokken.

Kritisch denken is een professionele vaardigheid

In organisaties waar besluiten onder tijdsdruk worden genomen, belangen uiteenlopen en informatie voortdurend verandert, is kritisch denken geen luxe maar een noodzakelijke competentie. Het helpt professionals om betere afwegingen te maken, risico’s eerder te herkennen en de kwaliteit van besluitvorming structureel te verbeteren. Het ontwikkelen van kritisch denken begint dus niet met een ingewikkelde theorie, maar met het stellen van betere vragen.

Kritisch denkvermogen verder ontwikkelen?

Wilt u kritisch denken niet alleen begrijpen, maar ook structureel toepassen in uw eigen professionele praktijk? Naast de artikelen, modellen en publicaties op onze platforms biedt Utrecht Business School diverse opleidingen waarin kritisch denken en besluitvorming worden ontwikkeld en toegepast binnen de context van complexe organisatievraagstukken.